مانی رسانه ManiMedia

نگاه سیاسی- امنیتی دلیل عقب‌ماندگی صنعت است

به گزارش سرویس اقتصادی مانی رسانه- با آنکه صنعت خودروی ایران عمری چنددهه‌ای دارد، یکی از گلایه‌های همیشگی از این صنعت، خودکفا نبودن است. این موضوع بارها موجب شده موضوع خصوصی‌سازی این صنعت در راس برنامه‌های توسعه‌ای دولت قرار گیرد و مدیران وزارت صنعت، معدن و تجارت برای برداشته شدن گامی مثبت در جهت خودروساز شدن ایران به سمت واگذاری دو غول بزرگ خودروساز داخلی هم بروند.

ورود شرکت‌های خودروساز خارجی برای مشارکت با داخلی‌ها در جهت تولید مشترک، انعقاد قراردادهای متعدد قطعه‌سازی و خودروسازی با اروپایی‌ها و آسیایی‌ها در سال‌های گذشته (هرچند که به دنبال تحریم‌ها برخی از این قراردادها ملغی شد) همگی در مسیر برآورده شدن رویای خودروساز شدن ایران یا شاید پیش از آن صنعتی شدن ایران بودند؛ رویایی که بنا به گفته فعالان و دست‌اندر‌کاران صنعتی و تولیدی ایران هنوز هم فاصله زیادی تا واقعیت دارد. تصمیم‌گیری‌های خلق‌الساعه در کنار عدم مدیریت صحیح موجب شده تا گام‌های لازم برای برآورده شدن این آرزو بلندتر و متعددتر شود.

این مسائل را با رضا ویسه، معاون هماهنگی و نظارت معاون اول رییس‌جمهور در میان گذاشته‌ایم. شخصی که نامش به عنوان یکی از نامزدهای وزارت صنعت، معدن و تجارت مطرح بود. بر اساس آخرین خبرها، امروز احتمال معرفی محمد شریعتمداری به عنوان وزیر پیشنهادی کار وجود دارد.

اغلب کارشناسان و فعالان صنعتی معتقدند که عدم مدیریت صحیح موجب شده تا امروز توسعه صنعت خودروسازی در ایران به جایگاه مطلوب خود نرسد و اگر نوع نگاه و فرآیند مدیریت در این بخش تغییر می‌کرد امروز قطعا وضعیت صنعت بعد از چندین دهه فعالیت متفاوت از چیزی بود که شاهد آن هستیم.

رضا ویسه، معاون هماهنگی و نظارت معاون اول رییس‌جمهور، در گفت‌وگو با «اعتماد» و در پاسخ به این سوال که چرا طی چهار دهه اخیر صنعتی نشده‌ایم، می‌گوید: «توسعه پایدار مستلزم توسعه صنعتی است که برای تحقق این امر نیازمند تولید و مصرف انبوه و رقابت جهانی هستیم. توسعه صنعتی بدون داشتن اندازه اقتصادی در تولید انبوه بی‌معنا است.»

او با تاکید بر اینکه برای توسعه صنعتی نیازمند تحقق دو مولفه هستیم، توضیح می‌دهد: «اول مراکز تحقیق و توسعه باید روی رقابت کار کنند و دوم مراکز تولیدی که در سطوح جهانی فعال باشند.»

این موضوعی است که طی چند سال گذشته بارها از سوی مدیران و مسوولان شنیده شده و برای همین منظور هم موضوع صادرات محور بودن تولیدات مشترک مورد توجه قرار گرفته اما با توجه به روالی که در بخش صنعتی کشور روی داده است- مخصوصا بعد از خروج شرکت‌های اروپایی از کشور بعد از تحریم‌های جدید- همچنان این سوال باقی است که آیا بخش تولیدی و صنعتی ما ظرفیت و توان تولید انبوه صادراتی در سطح جهانی را دارد؟ معاون هماهنگی و نظارت معاون اول رییس‌جمهور در پاسخ به این سوال با اشاره به تنگناهای موجود در بحث تحریم، تاکید کرد: «به اعتقاد من با وجود تحریم‌ها، روزنه‌ها کاملا بر ما بسته نیست. ما در دنیا دوستان فراوانی داریم. که می‌توانستیم از همراهی و کمک آنها بهره‌مند شویم. برای مثال در زمان مسوولیت من در ایدرو در سال ۱۳۸۲، کشورهای دوست خود را لیست کردیم و مشخص شد که بالغ بر حدود ۴۵ کشور در دنیا رابطه خوبی با ایران داشتند؛ با بیش از ۳ میلیارد نفر جمعیت. می‌توانستیم با استفاده از تدوین یک استراتژی صنعتی در این بازارها ورود کنیم.»

ویسه در آسیب‌شناسی عدم توسعه صنعتی کشور، تصریح می‌کند: «علت عقب‌ماندگی صنعت کشور، این است که نگاه ما به مسائل اقتصادی و صنعتی، نگاه سیاسی- امنیتی است. در واقع گویا چتری تحت عنوان مدیریت اقتصاد سیاسی بر تمام فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی کشیده شده که بر تمام فاکتورهای تصمیم‌گیری حاکم غالب و تاثیرگذار است.»

این معاون رییس‌جمهور زمانی که موضوع به صنعت خودرو و عقب‌ماندگی‌های این صنعت می‌رسد با بیان اینکه این نگاه در غالب صنایع کشور از جمله خودرو نیز جاری است، ادامه می‌دهد: «متاسفانه صنعت خودرو منحصرا در اختیار دولت است. هر میزان فضای رقابتی در این صنعت رشد کند، باعث رشد این صنعت خواهد شد. صنعت خودرو به دلیل اینکه ماهیت اندازه مقیاس بزرگ را در سطوح جهانی دارد، با نگاه و تمرکز بر بازار داخلی رشد نخواهد کرد.»

ویسه با اشاره به نیاز به تغییر در مدیریت دولتی خودروسازی‌ها تاکید می‌کند: «تا زمانی که مدیریت این صنعت توسط دولت و متمرکز بر بازار داخلی است، نمی‌توان انتظار رشد داشت. تولید در سطح کوچک همچون ۵۰۰ هزار خودرو در سال، به هیچ‌وجه قابلیت رقابت در بازارهای جهانی را ندارد. چرا که قدرت هزینه کردن در طراحی و توسعه وجود ندارد.»

این مدیر صنعتی در همین حال نظام تعرفه‌ای موجود در صنعت خودرو را نیز به باد انتقاد می‌گیرد و با بیان اینکه نظام تعرفه‌ای فعلی حمایتی است، می‌گوید: «در مورد بازار داخلی اگر بخواهیم فقط از طریق تعرفه حمایت کنیم، نمی‌توانیم سالیان سال این نوع حمایت را ادامه دهیم لذا باید حمایت تعرفه‌ای برداشته شود. در واقع اگر صنعت خودروی کشور بخواهد سطح خود را بالا ببرد باید ایران‌خودرو و سایپا که سالیان سال زحمت کشیده‌اند تا صنعت خودرو به این سطح برسد، به سمت همکاری با یکدیگر بروند و در طراحی محصول ادغام شوند تا با معنا‌دار شدن اندازه تولید گام‌های موفق‌تری را بردارند.»

وی ادامه می‌دهد: «همچنین باید این دو شرکت مراکز تحقیق و توسعه خود را یکی کنند. همان کاری که خودروسازی‌های بزرگ دنیا مانند پژو، سیتروئن یا رنو و نیسان انجام داده‌اند تا بتوانند با کمک یکدیگر هزینه‌های هنگفت و میلیارد دلاری برای تولید محصولات جدید انجام دهند که قابل عرضه در بازارهای جهانی باشد.»

ویسه نیم‌نگاهی هم به موضوع واردات کرده و در خصوص واردات خودرو نیز تصریح می‌کند: «واردات چه به صورت سی‌کی‌دی و چه به صورت سی‌بی‌یو برخلاف توسعه صنعت خودروی کشور است. در ‌حال حاضر اگر بخواهیم اصلاحات انجام دهیم باید وزارت صنعت، معدن و تجارت خودرو‌سازان را مجبور کند تا تولید را جدی بگیرند نه اینکه واردات را تقویت کنند. بنابراین در شرایط فعلی بهتر و عاقلانه‌ترین کار به جای ایجاد قطب سوم خودروسازی که مدتی پیش مطرح شده بود ادغام دو خودروسازی ایران‌خودرو و سایپا در یکدیگر است. اگر این ادغام صورت گیرد به راحتی این دو خودروساز می‌توانند یک مرکز تحقیقات بزرگ و توانمند داشته باشند و بتوانند طراحی در سطح خودروسازان بزرگ جهان انجام داده و محصولات خود را به بازارهای جهانی عرضه کنند.»


با وجود تحریم‌ها، روزنه‌ها کاملا بر ما بسته نیست. ما در دنیا دوستان فراوانی داریم که می‌توانستیم از همراهی و کمک آنها بهره‌مند شویم.

علت عقب‌ماندگی صنعت کشور، این است که نگاه ما به مسائل اقتصادی و صنعتی، نگاه سیاسی- امنیتی است. در واقع گویا چتری تحت عنوان مدیریت اقتصاد سیاسی بر تمام فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی کشیده شده که بر تمام فاکتورهای تصمیم‌گیری حاکم غالب و تاثیرگذار است.

اگر صنعت خودروی کشور بخواهد سطح خود را بالا ببرد باید ایران‌خودرو و سایپا که سالیان سال زحمت کشیده‌اند تا صنعت خودرو به این سطح برسد، به سمت همکاری با یکدیگر بروند و در طراحی محصول ادغام شوند تا با معنا‌دار شدن اندازه تولید گام‌های موفق‌تری را بردارند.

در شرایط فعلی بهتر و عاقلانه‌ترین کار به جای ایجاد قطب سوم خودروسازی که مدتی پیش مطرح شده بود ادغام دو خودروسازی ایران‌خودرو و سایپا در یکدیگر است. اگر این ادغام صورت گیرد به راحتی این دو خودروساز می‌توانند یک مرکز تحقیقات بزرگ و توانمند داشته باشند و بتوانند طراحی در سطح خودروسازان بزرگ جهان انجام داده و محصولات خود را به بازارهای جهانی عرضه کنند.

*نرگس رسولی**