مانی رسانه ManiMedia

تشدید احتمال سهمیه‌بندی بنزین تحت فشار «مصرف» و «قاچاق»

به گزارش سرویس اقتصادی مانی رسانه- استارت بازگشت کارت‌های سوخت مجددا زده شد. گویا در بازی پینگ‌پونگی که دولت و مجلسی‌ها برای حذف و بقای کارت سوخت داشتند، مجددا رای به بازگشت کارت سوخت داده شده و دولت استفاده از کارت‌های سوخت که سرآغازی برای شروع مجدد سهمیه‌بندی است را در راس برنامه‌های خود قرار داده است. این موضوع هنوز تصویب نشده اما زمزمه‌های آن به قدری قوت گرفته که از یک طرح ساده فراتر رفته و به عنوان برنامه روی میز دولتی‌ها قرار دارد.

تنها دو سال و ۴۶ روز پیش بود که نمایندگان مجلس بعد از ۱۱سال رای به حذف کارت سوخت دادند، کارتی که برای همگانی شدنش تلاش‌های زیادی شده بود و حتی در تمام دورانی که استفاده از آن از الزامات جایگاهداران بود هم، بسیاری از رانندگان به بهانه‌های مختلف از زیربار استفاده از آن شانه خالی می‌کردند و سعی داشتند ولو با پرداخت جریمه‌ای که روی نرخ بنزین‌شان محاسبه می‌شد از کارت‌های جایگاهداران استفاده کنند.

این روال، کار را به جایی رساند تا نمایندگان مجلس سوم شهریور ماه ۹۵ با همه مخالفت‌هایی که در مورد حذف کارت سوخت از چرخه سوخت‌گیری انجام می‌شد در ادامه رسیدگی به لایحه اصلاح قانون بودجه سال ۱۳۹۵ با حذف بند «ح» تبصره ۱۴ قانون بودجه ۱۳۹۵ با حذف کارت سوخت موافقت کردند و رسما پرونده این کارت‌ها را بستند.

در آن زمان مخالفان حذف کارت سوخت معتقد بودند که اگر کارت سوخت حذف شود، دولت (شرکت ملی پالایش و پخش) دیگر نمی‌تواند اطلاعات صحیحی از میزان مصرف بنزین کشور در اختیار داشته باشد. در آن زمان حتی بسیاری با اشاره به هدف اصلی این کارت‌ها که کنترل قاچاق سوخت در مرزهای کشور بود با اشاره به موفقیت‌هایی که در این زمینه حاصل شده بود از دولت می‌خواستند تا مقابل حذف کارت سوخت از گردونه اطلاعاتی کشور بایستد و اجازه ندهد تا کارت‌های سوخت به راحتی به پستوی برنامه‌های دولتی منتقل شود. با این حال در نهایت کارت‌های سوخت با نظر مجلس حذف شد تا ۲۱ میلیون کارت سوختی که طی ۱۱ سال از روزی که کارت‌های سوخت توزیع شده بودند؛ در دست مردم بود بی‌استفاده مانده و ماهیت خود را از دست بدهد.

هر چند که در آن زمان بسیاری از کارشناسان و حتی فعالان نفتی اعلام کردند که مردم باید همچنان در معاملات خودرویی خود کارت سوخت را به عنوان یکی از مدارک ماشین به خریدار تحویل دهند؛ تاکیدی که از همان زمان هم نشان می‌داد که ممکن است کارت‌های سوخت دوباره به بازی اطلاعاتی دولت برگردد و به بازیکن اصلی این میدان تبدیل شود اما از آنجا که جایگاهداران بی‌منت اجازه استفاده از کارت‌های سوخت‌شان را می‌دادند، موجب شد تا کمتر توجهی به نگهداری از این کارت‌ها شودکه البته نباید تک نرخی شدن قیمت سوخت در سال ۹۴ را نیز در این نوع برخورد بی‌تاثیر دانست.

زمزمه‌های بازگشت

دی ماه سال گذشته بود که یک‌باره شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی اعلام کرد؛ طبق مصوبه مجلس استفاده از کارت سوخت برای متقاضیان سوخت‌گیری خودرو بار دیگر الزامی خواهد شد. ضمن اعلام این خبر تاکید شد، افرادی که فاقد کارت سوخت هستند باید به منظور جلوگیری از ایجاد مشکل نسبت به اخذ کارت سوخت اقدام کنند. خبری که نخستین زمزمه‌های بازگشت سهمیه‌بندی را می‌داد اما هیچ‌ وقت از سوی هیچ‌ یک از مسوولان نفتی یا دولتی تایید نشد.

این در حالی بود که این اقدام پیش از این آثار مثبتی برای دولت داشت و حتی تایید اجرایی شدن آن گامی بود در جهت مدیریت مصرف سوخت در کشور و البته مدیریت قاچاق سوخت؛ چرا که به موجب بند «و» و تبصره ۱۳ قانون بودجه سال ۱۳۸۶ و برابر تصمیمات ۳۰ خردادماه سال ۱۳۸۶هیات نمایندگان ویژه در تبصره ۱۳ قانون مذکور از ساعت ۲۴ پنجم تیرماه سال ۱۳۸۶سهمیه‌بندی بنزین برای کلیه وسایط نقلیه بنزین‌سوز، اعم از خودرو و موتورسیکلت و صرفا با استفاده از کارت هوشمند سوخت اعمال شد. برنامه‌ای که موجب شد تا در سال ۱۳۸۵ که میزان مصرف ۷۳.۶۶۰ میلیون لیتر بود، در سال ۱۳۸۶ با منفی ۱۲ درصد رشد به ۶۴.۴۵۰ برسد. ادامه این روند همچنین باعث شد تا میزان مصرف بنزین در کشور تا سال ۱۳۹۳ بین ۶۴ تا ۶۹ میلیون لیتر باقی بماند و حتی در سال ۱۳۹۰ به ۵۹ میلیون لیتر نیز برسد.

با تک‌نرخی شدن بنزین در سال ۹۴ کارت‌های سوخت دیگر شارژ نشد و خبری از سهمیه‌بندی نبود، روالی که باعث شد تا خودروسواران ایرانی بعد از ۹ سال بی‌محدودیت بتوانند، سوخت بزنند. اما همین بی‌محدودیت زدن‌ها موجب شد تا دوباره مصرف سوخت در ایران رکورد بزند. به گونه‌ای که طبق آخرین آمارهای اعلامی اتفاقا به صورت محرمانه اعلام شده و از تیر ماه سال جاری تا دیروز آماری اعلام نشده بود، خبر از مصرف روزانه ۹۱ میلیون لیتری بنزین را می‌دهد که کاملا مهر تاییدی بر ضرورت مدیریت مصرف سوخت در کشور دارد. این رقم با وجود پایان یافتن سفرهای تابستانی و کاهش ترددهای بین شهری، رشد غیرعادی را نسبت به متوسط مصرف ۸۰ میلیون لیتر ۶ماه پیش نشان می‌دهد.

مصرف بی‌رویه

هم‌اکنون در هر روز ۹۱ میلیون لیتر بنزین در ایران مصرف می‌شود، یعنی ایرانی‌ها در هر ساعت ۳میلیون و ۷۹۰هزار لیتر بنزین مصرف می‌کنند که این رقم تقریبا ۶برابر میانگین مصرف بنزین در جهان است.

البته آخرین آمار رسمی موجود از مصرف بنزین در ایران مربوط به پایان تیرماه است. سی و یکم تیرماه سال جاری با ثبت مصرف ۱۲۱ میلیون و ۸۰۰ هزار لیتر در یک شبانه‌روز رکورد جدیدی در تاریخ مصرف بنزین کشور ثبت شد. میانگین مصرف بنزین در تیرماه سال جاری به رقم بی‌سابقه ۹۱ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر رسید. ثبت متوسط مصرف ۳۱ روزه در مرز ۹۲ میلیون لیتر در حالی رقم خورد که۴ ماه قبل از این تاریخ، میانگین مصرف بنزین کشور در مرز ۸۰ میلیون لیتر بود. در حال حاضر روزانه ۹۵٫۵ میلیون لیتر بنزین در کشور تولید می‌شود. تولید روزانه ۹۵٫۵ میلیون لیتر بنزین در ایران در حالی است که با بهره‌برداری از فاز سوم پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس و یک طرح توسعه‌ای در پالایشگاه لاوان، تولید روزانه بنزین کشور به بیش از ۱۰۵میلون لیتر در روز می‌رسد.

تنها موضوعی که می‌تواند خودکفایی در تولید بنزین را به چالش بکشد، رشد افسارگسیخته مصرف بنزین است و به نظر می‌رسد دولت باید هر‌ چه سریع‌تر برای ساماندهی بخش مدیریت مصرف به منظور جلوگیری از ادامه روند مصرف افسارگسیخته بنزین، چاره‌اندیشی کند.

نرگس رسولی*اعتماد**