مانی رسانه ManiMedia

الهیات رهایی بخش چیست و چه می گوید؟ (قسمت دوم)

مانی رسانه- در راستای مباحث آسیب شناسی مسیحیت سیاسی با یکی از معروفترین نگرش های آن بنام الهیات رهایی بخش در دو قسمت آشنا شویم :

الهیات رهایی بخش عمیقتآ معتقد است که بنیان مصائب و فقر و مشکلات کشورهای مستمند و فقیر آمریکای لاتین مستقیمآ مرتبط می باشد با نظام های توتالیتر و اقتدارگرایی که سرسپرده ابرقدرت ها و بویژه آمریکای شمالی و برخی کشورهای اروپایی می باشند .

با توجه به اینکه این الهیات  اساسآ در دو قطب خود یعنی نظریه و عمل به ظهور میرسد گوتیرز و هم اندیشان وی معتقد اند که برعکس نظریات کلاسیک در الهیات ابتدا می باید دست به عمل زده شود و در پی آن به مباحث و اندیشه های انتقادی پرداخته شود اینان باور دارند که وظیفه اولیه الهیات تبیین جهان نبوده بلکه حرکت و عمل در راستای دگرگونی آن می باشد . و این دقیقآ همان نظریه مشهوری است که کارل مارکس در کتاب فلسفه خود بیان می دارد وی گفته : الهیات باید از توصیف جهان دست کشد و به تغییر آن اقدام نماید الهیات رهایی بخش هرگونه بی طرفی کلیسا را در امور سیاسی به مفهوم حمایت از ظلم و ستم و دیکتاتوری ها قلمداد می نماید.

از سوی دیگر واکنش های بوجود آمده از جانب دو اردوگاه فکری که این الهیات بنوعی تلفیقی از آن دو می باشد نیز قابل تعمق است از سویی چپ گرایان با مفاهیمی نظیر مذهب مترقی مشکل اساسی دارند چرا که این دو مفهوم  یعنی مذهب و ترقی طلبی را در تضاد کامل با یکدیگر می انگارند و روشن اعلان می نمایند که چیزی بنام مذهب مترقی یا الهیات رهایی بخش توهمی بیش نیست چرا که اساسآ در درون خود دارای مفاهیم کاملا متضاد می باشد حتی چپگرایان در تحلیل های خود ظهور نظریاتی نظیر الهیات رهایی بخش را نشانه ترس بورژوازی از نهضت های کارگری و کمونیستی قلمداد نموده و آن را نشانه ایی از دورنگری بخش هایی از بورژوازی و تلاش آنان  در تدارک سیاسی جهت حفظ موقعیت خود در فردای اوجگیری انقلابات کارگری میدانند .

از سوی دیگر در اصول و مبانی الهیات کلاسیک ریشه و بنیان مصائب بشری در مقوله گناه اولیه و تسری آن به بنی نوع بشر شناخته شده و در این مقوله تفاوتی فی مابین اقشار و طبقات جوامع، اعم از فقر و غنی و تهیدست و ثروتمند نمی شناسد. زکی باجگیر متمول همان اندازه نیازمند نجات و رستگاری روحانی می باشد که بارتیمائوس مستمند نابینا نیازمند آن است. افسر رومی که محتاج شفای خادم اش بود همانقدر نیازمند ملاقات عیسی بود که فقیه و شخص مذهبی مانند نیقودیموس .

پیام راستین انجیل مسیح رستگاری روحانی کلیه طبقات جامعه را در اولویت خود دانسته و این به معنای تطهیر زورگویان و استعمارکنندگان هرگز نبوده مسیحیت راستین همواره در جوامع مختلف بدنبال بهسازی و ارائه خدمات عام المنفعه بویژه در میان نیازمندان بوده و از طریق روشهای مسالمت آمیز همواره بدنبال تغییر چهره زندگی جوامع بسمت آسایش و سلامتی بوده و میباشد و اساسآ بدنبال اصلاح جوامع از طریق تحول روحانی یکایک عناصر تشکیل دهنده آن جوامع می باشد چرا که حتی به گواه تاریخ هیچیک از مبارزات طبقاتی و یا نبردهای اجتماعی و انقلابات مبتنی بر ایدئولوژی های مذهبی و غیر مذهبی در تاریخ نبوده که منتهی  به مدینه فاضله و اتوپیا گردد .و این جدا از آن نکته قابل تامل می باشد که الهیات رهایی بخش کاملا گونه ایی الهیات منطقه ایی خاص آمریکای لاتین می باشد که بنا به اذعان خود جهان شمول نبوده و فاقد مصادیق اجرای عملی در سایر نقاط جهان می باشد.

و اما از سوی دیگر مواضع کلیسای کاتولیک رومی که این نهضت از دل کشیشان آن در آمریکای لاتین شکل گرفت نیز قابل تعمق است .از آغاز برخورد واتیکان با این جریان فکری برخوردی ملاطفت آمیز و پذیرا نبوده و ابتدا در طی ( شورای اصول ایمان ) که در طی زمامداری پاپ ژان پل دوم تشکیل شده بود بخشی از این الهیات را مورد حذف و سانسور قرار دادند چرا که در طی دوران ( جنگ سرد ) ژان پل دوم که در آن زمان بعنوان قهرمان مبارزه با کمونیسم لقب یافته بود.بطور جدی اسقف ها و کشیشان کاتولیک را از هرگونه تماس و ارتباط با الهیات رهایی بخش منع نموده بود چرا که به باور واتیکان رهایی انسان مرتبط با مباحث ایدئولوژیک نبوده و هر گونه ارتباطی فی مابین این دو موجب میگردد پیام انجیل قربانی مطالبات استراتژیک و اهداف کوتاه مدت قرار گرفته و بازیچه احزاب سیاسی گردد.

در ادامه   پاپ ژان پل ششم طی سفری که به آمریکای لاتین داشت از یک طرف بنوعی از عدالت اجتماعی طرفداری نمود اما از سوی دیگر به روحانیون کاتولیک صراحتآ اخطار نمود که بیش از اندازه به امور دنیوی و مباحت اجتماعی توجه نشان ندهند و  بطور مخصوص خطر نفوذ تفکرات مارکسیستی را گوشزد نمود جدا از این امور واتیکان  در اواسط دهه ۱۹۸۰ نسبت به نوشته های دو نظریه پرداز الهیات رهایی بخش یعنی گوستاو گوتیرز و لئونارد بوف مشخصآ جبهه گیری نموده و این نوشته ها را مملو از عبارات مارکسیستی تشخیص داده و در سال ۱۹۸۶ از اسقف های کشور پرو درخواست مینماید تا نوشته های گوتیرز را ارزیابی و نسبت به آن اظهار نظر نمایند که البته نتایج این عمل موجب حذف و سانسور مطالب گوتیرز نگردید لیکن گفته شد تا نسبت به مطالب آمیخته با تفکرات مارکسیستی آن روشن گری و افشاگری بعمل آید.

لئونارد بوف متفکر دیگر این نهضت و از کشیشان برزیلی وقتی در کتاب خود صراحتآ اعلام داشت که اموال کاردینال ها و اسقفان بنوعی سرمایه داری محض محسوب میگردد و منافات با مبانی مسیحیت دارد واتیکان را برآن داشت تا واکنش جدی تری بعمل آورد.لذا لئونارد بوف را برای ادای توضیحات به رم خوانده و وی را مورد سوال قرار میدهند وی با کاردینالی که ریاست ( شورای مقدس دکترین ایمان ) یا ( مجمع مقدس آموزش ایمان) را بر عهده داشت ملاقات می نماید این شخص جوزف راتزینگر بود و که بعدها بعنوان پاپ  بندیکت شانزدهم منصوب و پس از مدتی از مقام پاپی کناره گیری نمود .  لئونارد بوف با وی قریب چهار ساعت مباحثه می نماید ودر پایان واتیکان بدلیل احتمال جانبداری کشیشان کلیساهای برزیل تصمیم میگیرد تا برخورد جدی انجام ندهد فقط بوف را به یک سال سکوت محکوم می نماید این مباحثات همچنان ادامه می یابد تا اینکه واتیکان اولین پاسخ مدون خود را در سال ۱۹۸۴ طی انتشار سندی بنام ( آموزش درباره برخی از جنبه های الاهیات آزادی بخش) آشکار می سازد سند فوق الذکر از سوی شورای مقدس دکترین ایمان به ریاست کاردینال جوزف راتزینگر تدوین شده بود .

واتیکان طی این سند گرچه عدالت خواهی الاهیات رهایی بخش را تایید نمود لیکن بصراحت تجزیه تحلیل های مارکسیستی آن را محکوم می نماید  صدور این بیانیه ها موجب مطرح شدن بیشتر این الهیات گردید و واتیکان برای جلوگیری ازاشاعه این تفکرات سند دوم را بنام ( آموزش درباره آزادی و رهایی در مسیحیت ) بقلم کاردینال راتزیگر نشر داد اما همزمان با آن پاپ  از لئونارد بوف رفع تحریم نمود نهایتآ پس از گذشت زمان و روی کار آمدن پاپ فرانسیس بدلیل برخی مباحث جدی پیرامون  افشاگری هایی در کلیسای کاتولیک چه در زمینه امور مالی و چه در زمینه امور اخلاقی کلیسای کاتولیک اقدام به برخی اصلاحات را ضروری تشخیص داده و از آن جمله نرمشی است که نسبت به الاهیات رهایی بخش نشان میدهد حتی انجام آئین تبرک و تطهیر توسط پاپ فرانسیس در خصوص اسقف اسکار رومرو که وی را از زمره شهدای الهیات رهایی بخش می شمارند  واکنشی  دیگر تلقی میگردد نسبت به نرمشی که واتیکان نسبت به این نگرش الاهیاتی از خود نشان داده است . و بدین سال دور نیست که در آتیه الهیات رهایی بخش دارای قدیس نیز گردد.


نگارنده: امید ازگمی

دبیر سرویس مسیحیت مانی رسانه*

الهیات رهایی بخش چیست و چه می گوید؟ (قسمت اول)